CÔNG TRÌNH XANH
Công trình xanh là phương pháp thiết kế, xây dựng và vận hành công trình nhằm:
  • Sử dụng hiệu quả năng lượng, nước và các nguồn tài nguyên khác
  • Giảm thiểu phát thải, ô nhiễm và những tác động tiêu cực tới môi trường
  • Đảm bảo sức khoẻ và tối ưu năng suất làm việc của người sử dụng công trình
  • Giảm chi phí vận hành trong suốt vòng đời công trình
Công trình xanh là một trong những khía cạnh đặc biệt quan trọng của phát triển bền vững, từ phạm vi quốc qua tới phạm vi toàn thế giới. Chúng ta cần nhận thức một cách đầy đủ rằng:
  • thiết kế nhà ở đóng vai trò thiết yếu đối với chất lượng cuộc sống, sự tiện nghi và sức khoẻ của con người;
  • thiết kế trường học có tác động lâu dài tới thế hệ học sinh – sinh viên về mặt sức khoẻ và khả năng tập trung;
  • thiết kế nơi làm việc ảnh hưởng đến hiệu suất và sức khoẻ của nhân viên cũng như sự thành công của toàn doanh nghiệp;
  • thiết kế bệnh viện có ảnh hưởng tới thời gian phục hồi của bệnh nhân và chi phí vận hành dịch vụ khám chữa bệnh;
  • thiết kế thành phố, khu dân cư là nhân tố quan trọng quyết định khả năng phát triển kinh tế – xã hội của khu vực.

Công trình xanh có thể hiểu là sự kết hợp của hai xu hướng: (1) xu hướng kiến trúc tập trung vào nhận thức môi trường, thiết kế tích hợp, hiệu quả và sáng tạo; (2) xu hướng bảo vệ môi trường từ mục tiêu phát triển bền vững.

 

Theo đó, CÔNG TRÌNH XANH:

  • là phương pháp tiếp cận thông minh về năng lượng

Công trình xanh khuyến khích việc lập kế hoạch và mục tiêu về sử dụng năng lượng ngay từ khi khởi đầu dự án, tận dụng những thế mạnh của khu vực công trình và điều kiện khí hậu nhằm giảm thiểu nhu cầu sưởi ấm, làm mát và chiếu sáng; kết hợp thiết kế cảnh quan trong chắn nắng, chắn gió; khuyến khích sử dụng phương tiện giao thông công cộng; tích hợp giải pháp sử dụng năng lượng tái tạo; v.v.

  • bảo vệ tài nguyên nước

Công trình xanh hướng tới giảm thiểu mức tiêu thụ nước, đồng thời đảm bảo chất lượng nước nhờ các thiết bị sử dụng nước hiệu quả. Một số giải pháp tiên tiến như thu nước mưa, tái chế – tái sử dụng nước, v.v… cũng thường được áp dụng.

  • giảm thiểu chất thải và ô nhiễm

Việc giảm thiểu phát thải đòi hỏi sự tính toán tỉ mỉ xuyên suốt quá trình thiết kế, xây dựng và vận hành công trình. Công trình xanh giúp hạn chế tác động tiêu cực tới môi trường thông qua chiến lược 3R (Giảm thiểu – Tái sử dụng – Tái chế). Ví dụ, khi giảm diện tích không thấm nước, công trình có thể góp phần giảm lượng nước mưa chảy tràn và nhiệt độ bề mặt cảnh quan. Tận dụng, tái sử dụng những kết cấu có sẵn và khu đất đã xây dựng là một trong những giải pháp hiệu quả nhằm hạn chế tác động tiêu cực tới môi trường của hoạt động xây dựng công trình. Ngoài ra, chúng ta còn có rất nhiều cơ hội tái chế, tái sử dụng vật liệu trong khu vực công trình.

  • đảm bảo sức khoẻ và tiện nghi của người sử dụng công trình

Việc cấp đủ khí tươi cho các không gian bên trong công trình nhờ thông gió hiệu quả giúp đảm bảo chất lượng không khí tốt, ngăn ngừa chất thải độc hại từ các loại vật liệu và hoá chất.

Công trình xanh khuyến khích áp dụng rộng rãi giải pháp chiếu sáng tự nhiên nhằm đáp ứng yêu cầu chiếu sáng không gian và tạo tầm nhìn tốt ra môi trường bên ngoài công trình, không những đảm bảo được sự tiện nghi của người sử dụng, tạo sự yêu thích đối với cảnh quan xung quanh mà còn giảm thiểu đáng kể chi phí phục vụ nhu cầu chiếu sáng nhân tạo.

Công trình xanh là dạng thiết kế “hấp dẫn cả về thị giác và thính giác”. Trên thực tế, trong thiết kế công trình trường học, bệnh viện, nhà ở và văn phòng, môi trường âm thanh và yêu cầu cách âm đóng vai trò qua trọng trong kiến tạo một không gian tốt cho việc tập trung, làm việc hiệu quả cũng như nghỉ ngơi tại nhà.

Mức nhiệt độ phù hợp trong công trình góp phần tạo nên điều kiện vi khí hậu và môi trường không khí bên trong công trình, nơi con dành phần lớn thời gian trong ngày. Kiểm soát độ ẩm và sự dịch chuyển của dòng không khí đóng vai trò quan trọng đối với tiện nghi nhiệt, nhưng đồng thời cũng là nguồn tiêu thụ năng lượng lớn nhất trong công trình. Công trình xanh khuyến khích sử dụng giải pháp làm mát thụ động thông qua chắn nắng và thông gió phù hợp, hoặc thậm chí đơn giản như việc thiết kế – lắp đặt hiệu quả các thiết bị như quạt trần.

  • giữ gìn cảnh quan xanh

Công trình xanh yêu cầu sự lưu tâm đặc biệt tới lựa chọn vị trí xây dựng, bảo tồn thảm thực vật hiện hữu, đồng thời bổ sung các mảng xanh trong thiết kế công trình. Thảm thực vật có thể góp phần giảm thiểu nhu cầu sưởi ấm và làm mát, lọc sạch không khí, giảm thiểu hiệu ứng đảo nhiệt cũng như có lợi ích khác.

  • kết nối cộng đồng

Ngay từ đầu giai đoạn thiết kế, công trình xanh lưu tâm đến khoảng cách giữa nhà ở và nơi làm việc của người sử dụng công trình cũng như tới những dịch vụ tiện ích khác nhằm giảm thiểu tác động môi trường của phương tiện giao thông cá nhân và lưu lượng phương tiện lưu thông trên đường. Công trình xanh khuyến khuyến khích việc sử dụng những phương tiện giao thông thân thiện với môi trường như xe đạp và một số giải pháp giao thông xanh khác.

  • tối ưu chi phí trong toàn bộ vòng đời công trình

Công trình xanh có sự tính toán đến chi phí trong toàn bộ vòng đời của công trình, trong khi công trình thông thường chỉ tập trung vào chi phí thiết kế và xây dựng ban đầu.

CHỨNG NHẬN CÔNG TRÌNH XANH TẠI VIỆT NAM 

CÁC HỆ THỐNG CHỨNG NHẬN CÔNG TRÌNH XANH

Hệ thống Chứng nhận Công trình xanh (như LOTUS, LEED, Green Mark, v.v.) là những tiêu chuẩn giúp đánh giá công trình xanh.

Hệ thống Chứng nhận Công trình xanh là cơ sở nhằm:

  • Thiết lập các mục tiêu về hiệu năng vận hành của công trình
  • Chứng nhận tính thân thiện với môi trường của dự án xây dựng

NHẬN THỨC RÕ MỤC TIÊU

Chủ đầu tư cần am hiểu toàn diện về nguyên nhân và lợi ích của việc áp dụng Chứng nhận xanh cho dự án. Trong đó, một số động lực tiêu biểu bao gồm:

  • Giảm thiểu chi phí vận hành và duy tu công trình
  • Đảm bảo sức khoẻ của người sử dụng công trình
  • Bảo vệ môi trường
  • Tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường
  • Chính sách bắt buộc của doanh nghiệp

 

LỰA CHỌN HỆ THỐNG CHỨNG NHẬN PHÙ HỢP VỚI NHU CẦU

Nhìn chung, dự án nên lựa chọn một hệ thống chứng nhận đáp ứng được nhu cầu đặt ra, với sự tính toán về mức độ phức tạp, chi phí và lợi ích của chứng nhận. Dự án cần tìm hiểu các tiêu chí, yêu cầu của mỗi loại chứng nhận để đánh giá được khả năng thực hiện và mức chứng nhận có thể đạt được trong phạm vi suất đầu tư của dự án.

Hai hệ thống chứng nhận công trình xanh được áp dụng phổ biến nhất tại Việt Nam là LEED (do Hội đồng Công trình xanh Hoa Kỳ phát triển) và LOTUS (do Hội đồng Công trình xanh Việt Nam phát triển). Hai hệ thống có rất nhiều sự khác biệt về độ phức tạp, định mức cơ sở và chi phí thực hiện.

Chi phí xây dựng Công trình Xanh

Công trình Xanh tại Việt Nam vẫn luôn được đánh giá là một thị trường có nhiều tiềm năng và cơ hội phát triển. Song hiện nay vẫn tồn tại nhiều yếu tố hạn chế và cản trở, trong đó thách thức lớn nhất là khá nhiều các chủ đầu tư còn quan niệm rằng công trình xanh rất đắt đỏ. Khi lập dự án đầu tư, rất ít chủ đầu tư làm phép so sánh giữa chi phí của công trình mình định xây với một công trình tương tự theo hướng xanh. Nếu có, đa phần trường hợp chỉ xem xét chi phí đầu tư ban đầu mà không đánh giá chi phí suốt vòng đời của công trình. Vậy thực tế công trình xanh đắt đến mức nào?

Thực tế có ít thông tin được công bố về chi phí tăng thêm khi xây công trình xanh. Nhiều chủ đầu tư giữ bí mật thông tin về chi phí. Ngay cả khi chủ đầu tư chia sẻ dữ liệu về chi phí, thì việc xác định chi phí tăng thêm tương đối khó khăn, do một số nguyên nhân:

  • Một số công trình xanh được xây với tính chất trình diễn hoặc xây dựng thương hiệu, nên đã thêm một số tính năng không thật sự cần thiết để đạt chứng nhận xanh nhưng vẫn tính vào chi phí xanh. Ví dụ như lắp đặt các tấm pin năng lượng mặt trời.
  • Khi một chủ đầu tư hay đơn vị tư vấn, thiết kế lần đầu làm công trình xanh, ít nhiều sẽ phải học hỏi thêm kinh nghiệm trước khi tìm được giải pháp tối ưu nhất

I – Nếu chuyển hướng sang xây dựng Công trình Xanh, các chi phí nào sẽ bị ảnh hưởng?

Các chi phí xây dựng công trình bao gồm chi phí cứng (hard cost) và chi phí mềm (soft cost). Chi phí mềm bao gồm các dịch vụ và hạng mục, đặc biệt quan trọng tuy không trực tiếp cấu thành công trình, bao gồm các chi phí kiến trúc và thiết kế, chi phí giám sát và cấp phép, đánh giá tác động môi trường, thuế, bảo hiểm, marketing, quản lý dự án, v.v… Chi phí cứng liên quan tới các thiết bị, tài sản cấu thành công trình như chi phí đất, vật liệu, cảnh quan, v.v…

Trong đó chi phí thiết kế (gồm kiến trúc, thiết kế và tư vấn) và xây dựng là hai chi phí bị ảnh hướng lớn có thể bị ảnh hưởng khi chuyển hướng sang xây dựng Công trình Xanh.

Ngoài ra, có các chi phí phát sinh khi xây dựng công trình xanh nhưng không hoặc ít khi có ở công trình thông thường, bao gồm 4 loại chi phí sau:

1. Chi phí đánh giá (nộp cho đơn vị đánh giá và cấp chứng nhận): thường rất nhỏ so với mức đầu tư của dự án. Ví dụ chi phí đánh giá cho một dự án có tổng diện tích sàn (GFA) 25.000 m2 theo LOTUS là 132 triệu đồng. Chi phí này bao gồm toàn bộ quá trình từ giai đoạn đánh giá thiết kế đến giai đoạn đánh giá hoàn công và cập nhật dữ liệu vận hành.

2. Chi phí cho việc thu thập số liệu, hồ sơ, nộp hồ sơ cho đơn vị đánh giá: về nguyên tắc công việc này có thể do chủ đầu tư thực hiện nhưng thường được gộp vào trong một gói thầu dành cho một đơn vị chuyên tư vấn công trình xanh. Công việc này không khó, đặc biệt nếu đã có kinh nghiệm làm qua 1-2 dự án.

3. Chi phí cho hoàn thiện thiết kế: có thể gọi là khoản đầu tư cho “chất xám”. Khoản chi phí mềm này thường có 3 khoản:

3.1. Chi phí cho đơn vị thiết kế để đầu tư thêm thời gian, chuyên gia vào phát triển các giải pháp như thiết kế thụ động (passive design) nhằm đạt được sự tối ưu cả về thẩm mỹ và hiệu năng công trình. Công việc này đòi hỏi kinh nghiệm và trình độ chuyên gia nên có làm tăng chi phí của đơn vị thiết kế. Đơn vị thiết kế có thể lấy lý do đó để yêu cầu thêm phí, nhưng điều này khó xảy ra trên thực tế nên kết quả là rất ít tư vấn thiết kế chủ động khuyến nghị chủ đầu tư làm công trình xanh. Đáp ứng thực tế này, thị trường đã xuất hiện một số đơn vị chuyên tư vấn cho thiết kế chính về thiết kế bền vững (thành một gói thầu riêng). Về lý thuyết, đơn vị tư vấn này sau khi căn chỉnh thiết kế có thể làm giảm đáng kể yêu cầu chiếu sáng và làm mát của công trình, có thể làm giảm đáng kể chi phí cho hệ thống HVAC, ngay lập tức bù lại được chi phí của gói thầu. Nhưng hiện tại chỉ có một số chủ đầu tư giàu kinh nghiệm biết tận dụng điều này. Hầu hết thù lao cho các gói cơ điện được tính theo % của chi phí phần cứng, nên các đơn vị MEP không hào hứng lắm với việc “right-size” hệ thống HVAC, mà để cho an toàn, thường áp dụng những kinh nghiệm sẵn có và đặt mua các hệ thống HVAC thừa công suất, gây lãng phí lớn.

3.2. Chi phí mô phỏng năng lượng (energy modeling): việc mô phỏng năng lượng công trình giúp cho đội dự án kiểm nghiệm trước các phương án thiết kế và các hệ thống, đánh giá hiệu quả về mặt năng lượng so với chi phí đầu tư. Việc lựa chọn ra phương án thiết kế thụ động và các hệ thống phần cứng tối ưu có thể giúp chủ đầu tư giảm chi phí phần cứng. Nhưng hiện tại còn ít chủ đầu tư sử dụng dịch vụ này và thường chỉ thực hiện do yêu cầu của LEED hay LOTUS.

3.3. Chi phí kiểm tra và nghiệm thu (testing and commissioning): cũng là một dịch vụ nên có của mọi công trình xây mới nhưng thực tế chỉ được thực hiện khi dự án theo LEED hay LOTUS.

3.4. Chi phí cho thiết bị và vật liệu xanh: chi phí tăng thêm do mua thiết bị và vật liệu xanh thay vì mua thiết bị và vật liệu thông thường bắt đầu trở nên đáng kể nếu dự án đặt mục tiêu các mức chứng nhận cao, như Vàng hay Bạch Kim.

II – Chi phí phụ trội cho Công trình Xanh trung bình là bao nhiêu?

Chi phí phụ trội trong xây dựng Công trình xanh thường đươc tính dựa trên chi phí phát sinh để công trình đạt Chứng nhận công trình xanh so với ngân sách xây dựng công trình thông thường ban đầu của chủ đầu tư. Như phân tích ở trên, các số liệu về chi phí công trình ít khi được chủ đầu tư công bố. Đa số các báo cáo, phân tích cho đến nay thu thập dữ liệu từ rất nhiều nguồn, bao gồm cả phỏng vấn với các thành viên dự án (thiết kế, tư vấn), trao đổi thông tin giữa hội đồng công trình xanh và chủ đầu tư, v.v.

Trong hầu hết trường hợp, mức chi phí tăng thêm phụ thuộc khá nhiều nhiều vào mức chứng nhận công trình xanh mà chủ đầu tư mong muốn đạt được. Từ các nguồn dữ liệu khác nhau liên quan các công trình đã đạt chứng nhận xanh ở Việt Nam, VGBC tổng hợp mức chi phí tăng thêm cho các mức chứng nhận như sau (số liệu mang tính chất tham khảo):

Quốc tế

Mức chứng nhận

Việt Nam

< 1%

Chứng nhận

1.2% – 2%

0.8% – 2%

Bạc

1.2% – 2%

1% – 3.5%

Vàng

1.8 – 5%

2% – 10%

Bạch Kim

> 10%

Bảng 1. Chi phí công trình xanh ở Việt Nam (VGBC, 2017)

Chúng ta cũng có thể tham khảo một số báo cáo, phân tích có uy tín trên thế giới về vấn đề chi phí trong công trình xanh:

2.1. Báo cáo gửi Ủy ban Công trình xanh bang California (2003, link ): số liệu tổng hợp từ 33 công trình theo chứng nhận LEED

Trong kết quả phân tích của USGBC và Capital E, trung bình chi phí tăng thêm cho mức LEED-Gold là 1.82%, thấp hơn mức trung bình cho mức LEED-Silver (2.11%). Điều này có thể là do quy mô nghiên cứu (sample size) còn nhỏ (chỉ có 6 công trình Gold trong số 33 công trình được phân tích). Tuy nhiên số liệu này cũng cho thấy có thể xây dựng công trình xanh đạt mức GOLD với chi phí tăng không nhiều so với công trình thông thường.

III – Làm thể nào để tối thiểu hoá chi phí phụ trội trong xây dựng Công trình Xanh?

Kinh nghiệm từ các dự án thực tế và các chuyên gia cho rằng một dự án có thể đạt LOTUS Certified đến Silver mà chi phí tăng thêm không quá 1-2% nếu làm được những việc sau:

  • Bắt đầu sớm: Đặt mục tiêu đạt chứng nhận Công trình xanh ngay từ giai đoạn đầu tiên của dự án, khi thiết kế sơ bộ hoặc sớm hơn.
  • Kinh nghiệm: Làm việc với đội ngũ thiết kế và xây dựng dày dặn kinh nghiệm, đặc biệt trong lĩnh vực Công trình Xanh
  • Áp dụng Thiết kế tích hợp (Integrated Design Process) từ giai đoạn tiền thiết kế xuyên suốt đến khi nhiệm thu và vận hành dự án. Trong trường hợp lý tưởng, đội tư vấn – thiết kế cần có sự tham gia của nhà thầu, quản lý vận hành, phân tích tài chính, v.v

Chi phí phụ trội trong xây dựng Công trình xanh nên được nhìn nhận như một khoản đầu tư dài hạn và giúp chủ đầu tư rút ngắn thời gian hoàn vốn thông qua tiết kiệm tài nguyên, giảm chi phí vận hành, cải thiện sức khỏe và hiệu suất làm việc của người sử dụng, khẳng định danh tiếng và trách nhiệm xã hội của công ty, tổ chức.

HỆ THỐNG CHỨNG NHẬN LOTUS

Số lượng Dự án LOTUS

Dự án LOTUS theo loại hình công trình

Share This